EXTREME STEMEFFECTEN - DEEL III

Inleiding in de stemeffecten

Stemeffecten zijn klanken die geen verband houden met melodie of tekst van een song, maar die wel bepaalde expressieve accenten of de zangstijl van de zanger onderstrepen.
Je kan dus je zanglijnen gaan interpreteren door spontane effecten toe te passen.

Stemeffecten moeten dus altijd spontaan klinken, maar voor elke zanger die ermee experimenteert is het van allergrootst belang dat deze natuurlijk op een gezonde manier worden opgebouwd zodat je geen risico op stemschade oploopt.
In het begin moet dit allemaal erg technisch en klinisch worden benaderd, maar op termijn, wanneer je de technieken in je spiergeheugen opneemt door veel te oefenen, zul je voelen dat de spontaniteit datgene is dat van jou een overtuigende zanger maakt.

Diezelfde technische basis is dan ook nodig om in staat te zijn het effect concert na concert, gig na gig en repetitie na repetitie te kunnen herhalen. Dat is het punt waarop veel zangers staan of vallen.

De kunst, en tegelijk de moeilijkheid, van effecten is om ze zoveel mogelijk in het spraakkanaal (boven je stembanden) te produceren. Wanneer je dit niet doet dan is het punt waarop je je stembanden gaat overbelasten heel snel bereikt.

Daarom is het ook nodig dat je de basistechnieken grondig onder de knie hebt, zodat je wéét wat een goed ondersteunende ademhaling is en hoe je je klank kan projecteren naar de juiste resonantieruimte.

Je moet eerst in staat zijn op een comfortabele vrije manier te zingen, vooraleer je een effect toepast, want nét die referentie van comfort en vrijheid zul je hard nodig hebben om stemeffecten gezond te houden.

_________________
Zangeres / Vocal Coach
www.vocalcoaching.eu

Belangrijk om te weten

Het grootste probleem bij stemeffecten is dat hoe je een effect tot stand brengt bij elke zanger verschilt. Soms kunnen de verschillen zo enorm zijn dat het lijkt alsof jij het op een totaal andere manier moet zien te vinden, dan een collega-zanger.

Bij het gebruik van stemfuncties (neutral, curbing, overdrive, edge) kan je nog vaker de lijn doortrekken en zijn de basistechnieken en voorwaarden voor iedereen hetzelfde, maar bij stemeffecten krijg je zo'n specifieke klanken die eigen zijn aan jouw unieke stem, dat vergelijken erg moeilijk wordt.

Voor een vocal coach is onderricht in stemeffecten dan ook de moeilijkste stap: in de samenwerking is het van absoluut belang dat zowel coach als zanger elkaar goed begrijpen en vooral de zanger zich veilig voelt om te experimenteren en fouten te maken. Een stemeffect kan alleen maar met voldoende overgave tot uiting worden gebracht: bij de geringste twijfel, angst of onzekerheid loopt het al mis.

Daarnaast is het voor de vocal coach erg belangrijk te blijven zoeken naar verschillende invalshoeken en beeldspraak totdat de zanger een 'klik' kan maken. Het is steeds blijven zoeken naar jouw uniek werkprincipe, een beeld dat bij jou past om de gevraagde klank te kunnen produceren. Een gezonde fantasie, verbeeldingskracht en van nature een beetje gek zijn is zeker nodig

De technische theorie rond stemeffecten is nog steeds redelijk beperkt. Recent onderzoek geeft ons al een beeld van de mogelijkheden en heeft reeds bewezen dat alle stemeffecten op een gezonde manier kunnen worden bewerkstelligd, maar voor 'vocal endurance' (uithouding) ontbreken vaak nog veel elementen ter ondersteuning.

We kunnen er wel van uitgaan dat er enkele factoren van belang zijn:
- je moet je eigen stem grondig kennen (en dat begint altijd met 'cleane zang').
- je stembanden moeten in een gezonde conditie verkeren
- je moet een reden hebben om stemeffecten te gebruiken (temperatmentvolle muziek)
- je moet een grondige kennis hebben van de basistechnieken
- je lichaam moet in een gezonde conditie verkeren en voor een bepaalde duur een hoger energieniveau kunnen bereiken
- je stem moet opgewarmd zijn voor je met effecten kan beginnen

_________________
Zangeres / Vocal Coach
www.vocalcoaching.eu

Energie

Elk stemeffect vraagt een pak meer energie dan zonder effect zingen.
Meestal ga je ook merken dat je volume afneemt als je een effect toevoegt. Vooral bij screaming (full distortion) kan er een groot volumeverschil met clean zingen voorkomen. Grunts en growls daarentegen zijn vaak sterker van volume.

Het is natuurlijk van allergrootst belang dat je de energie kan opbrengen, steeds weer opnieuw. Veel zangers krijgen stemproblemen omdat ze na enige tijd de energie niet meer kunnen opbrengen om lucht te blijven doseren, waardoor de ademsteun wegvalt en alle belasting op de stembanden komt te vallen.
Als je daar bovenop nog een effect toepast, dan ben je helemaal verloren.

Kan je de energie wel opbrengen om je ademsteun intact te houden bij alles wat je doet, dan moet je er rekening mee houden dat je bij sommige effecten volume moet inboeten. Het heeft geen zin om dan extra lucht of energie te gaan bijduwen, want dan ga je opnieuw je stembanden gaan opblazen wat snel in heesheid of stemverlies kan resulteren.
Interessanter is om te gaan werken met meer resonantie: door je klank mét effect volledig tot op zijn grenzen te gaan uithollen, 100% resonerend, zonder extra energie of lucht toe te voegen, verkrijg je op een gezonde manier extra volume.

Emoties

Meestal ontstaan stemeffecten op een spontane manier vanuit de nood aan expressie van een bepaalde emotie. Emoties zwellen vaak op in onze borstkas en keel waardoor ze de vrije gang van klank maken belemmeren en spanning teweeg brengen rond je stembanden. Daarom is het belangrijk het effect eerst technisch aan te pakken vooraleer je de emotie er terug bij haalt.

Emotie mag dus niet volledig voorafgaan aan de klank, want dan ga je de neiging hebben je keelruimte af te sluiten en je ademhaling te blokkeren (vooral bij verdriet, angst en woede). Er moet een evenwichtige samenwerking zijn tussen techniek en emotie.

Met andere woorden: werk eerst aan je technische basis zodanig dat je, van het moment de technieken in je spiergeheugen zijn opgenomen, de emotie ermee kan samengaan.

Melissa Cross zou zeggen: "It's all about the face".
Maak je effect technisch op een correcte manier als eerste stap, voeg er dan een 'buikgevoel' aan toe en pas je gezichtsexpressie aan voor een extra overtuigende performance, en je effect zal des te beter klinken!

_________________
Zangeres / Vocal Coach
www.vocalcoaching.eu

De gouden vuistregel

Eender welk effect je aan het uitproberen bent: er is een belangrijke vuistregel die je absoluut in acht moet houden.

VOELT HET NIET GOED, DAN IS HET NIET GOED!

Zingen, grunten, screamen, ... het mag nooit onaangenaam of pijnlijk aanvoelen. Vertrouw dus bovenal op je gevoel.

Oefen dus niet langer dan enkele minuten na elkaar in het begin. De kans dat je het effect keer op keer op een correcte en gezonde manier bewerkstelligt is in het begin zeer onwaarschijnlijk. Je zal vanalles voelen: kriebel in de keel, een rasp die langs je stembanden lijkt te schuren, tranen in de ogen, etc...

Wanneer je dit voelt moet je zo snel mogelijk stoppen. Neem daarna voldoende tijd om je stem rust te geven zodat je stem kan recupereren. Meestal zul je in het begin niet langer dan 5 minuten na elkaar kunnen oefenen. Dit kan je natuurlijk wel gaan opbouwen naarmate je het effect steeds beter onder de knie krijgt.

Om een effect onder de knie te krijgen zul je gemiddeld zes maanden of langer moeten uittrekken. Afhankelijk van hoe vaak en hoe lang je het effect wil gaan gebruiken kan deze periode zelfs nog langer duren.
Vooraleer je een setlist van 45 minuten kan screamen of grunten zal je al een tijdlang een dagelijkse routine hebben moeten opgebouwd om gedurende die tijd voortdurend de gevraagde hoeveelheid energie te kunnen opbrengen, je ademsteun intact te kunnen houden en je stemeffect te kunnen blijven volhouden.
Dit hangt natuurlijk af van zanger tot zanger, maar wil je een carrière van jaren uitbouwen dan kan je maar beter het zekere voor het onzekere nemen.

Dit zijn namelijk extreme vormen van stemgebruik: je lichaam en je spiergeheugen hebben veel meer tijd nodig om dergelijk stemgebruik te gaan automatiseren op een correcte en gezonde manier. Dit is voor gevorderde zangers die voldoende discipline, zelfkennis en een diepe passie voor muziek als vorm van zelfexpressie kunnen opbrengen.

_________________
Zangeres / Vocal Coach
www.vocalcoaching.eu

Beste zangers, dit is het laatste deel van de reeks over extreme stemeffecten!
Veel plezier ermee!

_________________
Anne Manteleers
Pearl Lakes

Ik nog een vraagje in verband met het volume. Zelf scream/grunt ik nu zo'n half jaar en het begint aardig te lukken maar ik heb altijd de indruk dat het zingen zelf altijd een tandje luider gaat dan de screams/grunts.
Op graspop merkte ik ook dat sommige (niet allemaal) zangers die van het zingen zelf overgaan op het screamen een plots volumeverlies ondervonden.
Wat volgens mij nog problematisch is alsje beide zangstijlen wil combineren .
Enige info/tips ?

Opvangen d.m.v. microfoontechniek? Grunten/screamen gebeurt toch erg vaak van heel dichtbij, door bij het zingen wat afstand te nemen kan je het volumeverlies compenseren, vermoed ik.
Ik ben geen zanger

_________________
Anne Manteleers
Pearl Lakes

Ja momenteel doe ik het aan de hand van "cupping" (een kommetje maken met de handen). Gewoon een beetje een vreemd iets vind ik, het moet toch perfect mogelijk zijn om hetzelfde volume te halen. Anyway: Zeer goede 3-delige reeks voor beginnende extreme vocalisten! Keep it up

Met "cupping" pas je wel best op wanneer op feedbackgevoelige audiosystemen speelt.

_________________
Lost Department
http://www.myspace.com/lodep >> OUT NOW: debut full album feat. Franky DSVD!

De paar vocalisten die ik er al over gehoord heb, hebben me toch altijd verteld dat hun screams/grunts stiller zijn dan hun zangstem. Lijkt me niet onlogisch als je je stem niet wil forceren?

_________________
Anne Manteleers
Pearl Lakes

hmm, maar als je correct screamt (diaphragma) forceer je normaal je stem niet. Waarschijnlijk heb je wel gelijk want wanneer ik probeer het volume wat op te krikken bots ik op een soort blokkade en heb ik dan het gevoel dat ik inderdaad forceer.
het is gewoon wat vreemd dat men op het net dit topic nog nietecht heeft aangesneden. Misschien eens aan een vocal coach vragen?
Niet dat het zo'n groot probleem is, maar bij live optredens stoort het me toch

Volgens mijn vooral microfoontechniek én het gebruik van een goede compressor en geluidstechnieker. Die laatste twee ontbreken doorgaans wel op de kleinere shows.

_________________
Lost Department
http://www.myspace.com/lodep >> OUT NOW: debut full album feat. Franky DSVD!